TÀI LIỆU BỒI DƯỠNG HSG VỀ VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI
 
Dạng đề nghị luận xã hội là dạng đề kiểm tra về kỹ năng, vốn sống, mức độ hiểu biết của
học sinh về xã hội để các em nêu lên những suy nghĩ về cuộc sống, về tâm tư tình cảm nói chung
nhằm giáo dục, rèn luyện nhân cách cho học sinh. Nhìn chung, dạng đề văn nghị luận xã hội
thường tập trung vào một số vấn đề cơ bản mang giá trị đạo lý làm người, những hiện tượng
thường xảy ra trong xã hội mà qua đó trở thành kinh nghiệm sống cho mọi người.
I. CÁC DẠNG ĐỀ NGHỊ LUẬN XÃ HỘI THƯỜNG GẶP
1. Nghị luận về một hiện tượng đời sống
- Hiện tượng có tác động tích cực đến suy nghĩ (tiếp sức mùa thi, hiến máu nhân đạo…).
- Hiện tượng có tác động tiêu cực (bạo lực học đường, tai nạn giao thông…).
- Nghị luận về một mẩu tin tức báo chí (hình thức cho một đoạn trích, mẩu tin trên báo… Rút ra
vấn đề nghị luận).
2. Nghị luận về một tư tưởng đạo lý
- Tư tưởng mang tính nhân văn, đạo đức (lòng dũng cảm, khoan dung, ý chí nghị lực…).
- Tư tưởng phản nhân văn (ích kỷ, vô cảm, thù hận, dối trá…).
- Nghị luận về hai mặt tốt xấu trong một vấn đề.
- Vấn đề có tính chất đối thoại, bàn luận, trao đổi.
- Vấn đề đặt ra trong mẩu truyện nhỏ hoặc đoạn thơ.
II. NHỮNG VẤN ĐỀ LƯU Ý KHI LÀM BÀI VĂN NGHỊ LUẬN
1. Đọc kỹ đề
- Mục đích: Hiểu rõ yêu cầu của đề, phân biệt được tư tưởng đạo lý hay hiện tượng đời sống.
- Phương pháp xác định: Đọc kỹ đề, gạch chân dưới từ, cụm từ quan trọng để giải thích và xác lập
luận điểm cho toàn bài. Từ đó có định hướng đúng mà viết bài cho tốt.
2. Lập dàn ý
- Giúp ta trình bày văn bản khoa học, có cấu trúc chặt chẽ, hợp logic.
- Kiểm soát được hệ thống ý, lập luận chặt chẽ, mạch lạc.
- Chủ động dung lượng các luận điểm phù hợp, tránh lan man, dài dòng.
3. Dẫn chứng phù hợp
- Không lấy những dẫn chứng chung chung (không có người, nội dung, sự việc cụ thể) sẽ không
tốt cho bài làm.
- Dẫn chứng phải có tính thực tế và thuyết phục (người thật, việc thật).
- Đưa dẫn chứng phải thật khéo léo và phù hợp (tuyệt đối không kể lể dài dòng).
3. Lập luận chặt chẽ, lời văn cô động, giàu sức thuyết phục
- Lời văn, câu văn, đoạn văn viết phải cô đúc, ngắn gọn.
- Lập luận phải chặt chẽ.
- Cảm xúc trong sáng, lành mạnh.
- Để bài văn thấu tình đạt lý thì phải thường xuyên tạo lối viết song song (đồng tình, không đồng
tình; ngợi ca, phản bác…).
4. Bài học nhận thức và hành động
- Sau khi phân tích, chứng minh, bàn luận… thì phải rút ra cho mình bài học.
- Thường bài học cho bản thân bao giờ cũng gắn liền với rèn luyện nhân cách cao đẹp, đấu tranh
loại bỏ những thói xấu ra khỏi bản thân, học tập lối sống…
1

5. Độ dài cần phù hợp với yêu cầu đề bài
- Khi đọc đề cần chú ý yêu cầu đề (hình thức bài làm là đoạn văn hay bài văn, bao nhiêu câu, bao
nhiêu chữ…) từ đó sắp xếp ý tạo thành bài văn hoàn chỉnh.
III. CẤU TRÚC ĐỀ VÀ CÁC DẠNG ĐỀ CỤ THỂ
1. Nghị luận về tư tưởng đạo lý
1.1 Khái niệm: Nghị luận về một tư tưởng, đạo lý là bàn về một vấn đề thuộc lĩnh vực tư tưởng,
đạo đức, quan điểm nhân sinh (như các vấn đề về nhận thức; về tâm hồn nhân cách; về các quan
hệ gia đình xã hội, cách ứng xử; lối sống của con người trong xã hội…).
* Cấu trúc bài văn:
a. Mở bài
- Giới thiệu khái quát tư tưởng, đạo lý cần nghị luận.
- Nêu ý chính hoặc câu nói về tư tưởng, đạo lý mà đề bài đưa ra.
b. Thân bài
- Luận điểm 1: Giải thích yêu cầu đề
+ Cần giải thích rõ nội dung tư tưởng đạo lý.
+ Giải thích các từ ngữ, thuật ngữ, khái niệm, nghĩa đen, nghĩa bóng (nếu có).
+ Rút ra ý nghĩa chung của tư tưởng, đạo lý; quan điểm của tác giả qua câu nói (thường dành cho
đề bài có tư tưởng, đạo lý được thể hiện gián tiếp qua câu danh ngôn, tục ngữ, ngạn ngữ…).
- Luận điểm 2: Phân tích và chứng minh
+ Các mặt đúng của tư tưởng, đạo lý (thường trả lời câu hỏi tại sao nói như thế?).
+ Dùng dẫn chứng xảy ra cuộc sống xã hội để chứng minh.
+ Từ đó chỉ ra tầm quan trọng, tác dụng của tư tưởng, đạo lý đối với đời sống xã hội.
- Luận điểm 3: bình luận mở rộng vấn đề
+ Bác bỏ những biểu hiện sai lệch có liên quan đến tư tưởng, đạo lý (vì có những tư tưởng, đạo lý
đúng trong thời đại này nhưng còn hạn chế trong thời đại khác, đúng trong hoàn cảnh này nhưng
chưa thích hợp trong hoàn cảnh khác).
+ Dẫn chứng minh họa (nên lấy những tấm gương có thật trong đời sống).
- Rút ra bài học nhận thức và hành động
+ Rút ra những kết luận đúng để thuyết phục người đọc.
+ Áp dụng vào thực tiễn đời sống.
c. Kết bài
- Nêu khái quát đánh giá ý nghĩa tư tưởng đạo lý đã nghị luận.
- Mở ra hướng suy nghĩ mới.
2. Dàn ý về dạng đề mang tính nhân văn
2.1 Khái niệm:
- Các tính nhân văn tốt đẹp: lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, ý chí nghị lực, tôn sư trọng đạo…
- Hình thức: thường ra dưới dạng một ý kiến, một câu nói, một hay vài câu thơ hoặc tục ngữ, ngạn
ngữ…
2.2 Cấu trúc bài làm
a. Mở bài: Trong trường hợp là đề yêu cầu bàn về một câu nói, một ý kiến thì chúng ta nêu nội
dung của ý kiến rồi dẫn ý kiến vào.
Ví dụ trường hợp đề là một bài văn nghị luận ngắn nêu suy nghĩ về một vấn đề nào đó như: Viết
một bài văn nghị luận ngắn trình bày suy nghĩ của anh/chị về câu nói của liệt sĩ Đặng Thùy Trâm:
“Đời phải trải qua giông tố nhưng không được cúi đầu trước giông tố”.
2

Ta mở bài như sau:
Cuộc sống quanh ta có biết bao nhiêu là khó khăn và thử thách. Nếu chúng ta hèn nhát và yếu
đuối chắc chắn sẽ gặp thất bại nhưng với ý chí và nghị lực vượt qua mọi gian khó thì con đường
vươn đến thành công sẽ mở ra trước mắt. Liệt sĩ Đặng Thùy Trâm đã ghi lại trong những dòng
nhật ký đầy máu, nước mắt và niềm tin: “Đời phải trải qua giông tố nhưng không được cúi đầu
trước giông tố”. Đó là giá trị chân lý sống, là con đường vươn tới tương lai.
b. Thân bài
Trong trường hợp đề chỉ yêu cầu bàn về đức tính của con người.
Ví dụ: Cho mẩu chuyện sau: “Có một con kiến đang tha chiếc lá trên lưng. Chiếc lá lớn hơn con
kiến gấp nhiều lần. Đang bò, kiến gặp phải một vết nứt khá lớn trên nền xi măng. Nó dừng lại
giây lát, đặt chiếc lá ngang qua vết nứt rồi vượt qua bằng cách bò lên trên chiếc lá. Đến bờ bên
kia, con kiến lại tiếp tục tha chiếc lá và tiếp tục cuộc hành trình”. Bằng một văn bản ngắn (khoảng
1 trang giấy thi), trình bày suy nghĩ của em về ý nghĩa mẩu chuyện trên.
Trước hết, ta cần tìm hiểu thông điệp câu chuyện gửi đến: Những khó khăn, trở ngại vẫn thường
xảy ra trong cuộc sống, luôn vượt khỏi toan tính và dự định của con người. Vì vậy, mỗi người cần
phải có nghị lực, sáng tạo để vượt qua.
- Giải thích ý nghĩa truyện:
+ Chiếc lá và vết nứt: Biểu tượng cho những khó khăn, vất vả, trở ngại, những biến cố có thể xảy
ra đến với con người bất kì lúc nào.
+ Con kiến dừng lại trong chốc lát để suy nghĩ và nó quyết định đặt ngang chiếc lá qua vết nứt, rồi
vượt qua bằng cách bò lên trên chiếc lá. Đó là biểu tượng cho con người biết chấp nhận thử thách,
biết kiên trì, sáng tạo, dũng cảm vượt qua bằng chính khả năng của mình.
- Bàn luận
+ Thực tế: những người biết chấp nhận thử thách, biết kiên trì, sáng tạo, dũng cảm vượt qua bằng
chính khả năng của mình sẽ vươn đế thành công.
+ Tại sao con người cần có nghị lực trong cuộc sống?
Cuộc sồng không phải lúc nào cũng êm ả, xuôi nguồn mà luôn có những biến động, những gian
truân thử thách. Con người cần phải có ý chí, nghị lực, thông minh, sáng tạo và bản lĩnh mạnh dạn
đối mặt với khó khăn gian khổ, học cách sống đối đầu và dũng cảm; học cách vươn lên bằng nghị
lực và niềm tin. Dẫn chứng: Lê Lợi mười năm nếm mật nằm gai đưa cuộc khởi nghĩa Lam Sơn
đến thắng lợi.
- Phê phán những quan niệm, suy nghĩ sai trái:
+ Tuy nhiên bên cạnh đó vẫn còn những người bi quan, chán nản, than vãn, buông xuôi, ỷ lại, hèn
nhát, chấp nhận, đầu hàng, đổ lỗi cho số phận…. cho dù những khó khăn ấy chưa phải là tất cả.
+ Dẫn chứng (lấy từ thực tế cuộc sống).
- Bài học nhận thức và hành động:
+ Về nhận thức: Khi đứng trước thử thách cuộc đời cần bình tĩnh, linh hoạt, nhạy bén tìm ra
hướng giải quyết tốt nhất (chớ thấy sóng cả mà ngã tay chèo).
+ Về hành động: Khó khăn, gian khổ cũng là điều kiện thử thách và tôi luyện ý chí, là cơ hội để
mỗi người khẳng định mình. Vượt qua nó, con người sẽ trưởng thành hơn, sống có ý nghĩa hơn.
c. Kết bài
- Khẳng định lại vấn đề.
- Liên hệ.
3

Ví dụ: Tóm lại, cuộc sống không phải lúc nào cũng thuận buồm xuôi gió. Khó khăn, thử thách,
sóng gió có thể nổi lên bất cứ lúc nào. Đó là qui luật tất yếu mà con người phải đối mặt. Vì thế cần
phải rèn luyện nghị lực và có niềm tin vào cuộc sống. “Đường đi trải đầy hoa hồng sẽ không bao
giờ dân đến vinh quang”.
3. Dạng đề nêu những vấn đề tác động đến việc hình thành nhân cách con người
3.1 Các vấn đề thường gặp:
- Vấn đề tích cực: tình yêu quê hương đất nước, lòng nhân ái, tình yêu thiên nhiên, ý chí nghị lực,
hành động dũng cảm…
- Vấn đề tiêu cực: Thói dối trá, lối sống ích kỷ, phản bội, ghen tị, vụ lợi cá nhân…
3.2 Dạng đề
Đề thường ra dưới dạng một ý kiến, một câu nói, tục ngữ, ngạn ngữ, một mẩu chuyện nhỏ,
một đoạn tin trên báo đài…
Ví dụ: Sài Gòn hôm nay đầy nắng. Cái nắng gắt như thiêu như đốt khiến dòng người chạy
bạt mạng hơn. Ai cũng muốn chạy cho nhanh để thoát khỏi cái nóng. Một người phụ nữ độ tuổi
trung niên đeo trên vai chiếc ba lô thật lớn, tay còn xách giỏ trái cây. Phía sau bà là một thiếu
niên. Cứ đi được một đoạn, người phụ nữ phải dừng lại nghỉ mệt. Bà lắc lắc cánh tay, xoay xoay
bờ vai cho đỡ mỏi. Chiếc ba lô nặng oằn cả lưng. Chàng thiếu niên con bà bước lững thững, nhìn
trời ngó đất. Cậu chẳng mảy may để ý đến những giọt mồ hôi đang thấm ướt vai áo mẹ. Chốc
chốc thấy mẹ đi chậm hơn mình, cậu còn quay lại gắt gỏng: “Nhanh lên mẹ ơi! Mẹ làm gì mà đi
chậm như rùa”.
             (Những câu chuyện xót xa về sự vô cảm của con trẻ - http://vietnamnet.vn)
Viết văn bản ngắn (khoảng một trang giấy thi) nêu suy nghĩ của em về hiện tượng được
nhắc đến trong câu chuyện trên.
a. Mở bài
Ta có gợi ý mở bài như sau: “Trong cuộc sống, nếu như chúng ta có sự quan tâm lẫn nhau,
biết suy nghĩ về nhau thì cuộc đời sẽ đẹp biết bao. Thế nhưng, hiện nay sự thờ ơ vô cảm của giới
trẻ đang xuất hiện ngày càng nhiều. Những câu chuyện xót xa về sự vô cảm của con trẻ được đăng
trên vietnamnet.vn đã gợi cho chúng ta nhiều suy tư về quan niệm sống trong xã hội.”
b. Thân bài
- Giải thích
+ Thế nào là thờ ơ, vô cảm?
+ Những hiện tượng vô cảm, thờ ơ trong gia đình hiện nay được biểu hiện như thế nào? (tóm tắt
lại văn bản một cách ngắn gọn, rút ra vấn đề).
- Bàn luận
+ Thực trạng: Thờ ơ, vô tâm; quát mắng cha mẹ; đánh đập, thậm chí làm người thân tổn thương vì
những hành vi bạo lực,...
+ Hậu quả: Con người trở nên lãnh cảm với mọi thứ, tình cảm thiếu thốn dễ nảy sinh tội ác, khó
hình thành nhân cách tốt đẹp; gia đình thiếu hơi ấm, nguội lạnh, thiếu hạnh phúc, dễ gây bất hòa;
sự vô cảm, cái ác sẽ thống trị và nhân lên trong xã hội,...
+ Nguyên nhân:
* Bản thân (thiếu ý thức chia sẻ gian khó với mọi người xung quanh, chỉ biết vụ lợi…).
* Gia đình (cha mẹ quá nuông chìu con cái, thiếu giáo dục ý thức cộng đồng cho con cái…).
* Nhà trường (chỉ chăm lo dạy chữ mà coi nhẹ việc giáo dục đạo đức, bồi dưỡng tình cảm cho học
sinh...).
4

* Xã hội (sự phát triển không ngừng của khoa học, con người trở nên xơ cứng, chỉ nghĩ đến cá
nhân, thiếu ý thức cộng đồng...).
- Phê phán
+ Những biểu hiện lạnh lùng vô cảm.
+ Đề cao thái độ đồng cảm, tình người.
+ Nêu dẫn chứng.
- Bài học nhận thức và hành động
+ Về nhận thức: đây là một vấn đề xấu nhiều tác hại mà mỗi chúng ta cần đấu tranh và loại bỏ ra
khỏi bản thân mình và xã hội.
+ Về hành động, cần học tập và rèn luyện nhân cách, sống cao đẹp, chan hòa, chia sẻ, có ý thức
cộng đồng.
c. Kết bài
Quan tâm, chia sẻ với mọi người chung quanh để đầy ý nghĩa.
4. Cách thiết lập dàn ý nghị luận về hiện tượng đời sống
4.1 Khái niệm
- Nghị luận về một hiện tượng đời sống là bàn bạc về một hiện tượng đang diễn ra trong thực tế
đời sống xã hội mang tính chất thời sự, thu hút sự quan tâm của nhiều người (như ô nhiễm môi
trường, nếp sống văn minh đô thị, tai nạn giao thông, bạo hành gia đình, lối sống thờ ơ vô cảm,
đồng cảm và chia sẻ…).
- Đó có thể là một hiện tượng tốt hoặc xấu, đáng khen hoặc đáng chê.
- Phương pháp: Để làm tốt kiểu bài này, học sinh cần phải hiểu hiện tượng đời sống được đưa ra
nghị luận có thể có ý nghĩa tích cực cũng có thể là tiêu cực, có hiện tượng vừa tích cực vừa tiêu
cực… Do vậy, cần căn cứ vào yêu cầu cụ thể của đề để gia giảm liều lượng cho hợp lý, tránh làm
bài chung chung, không phân biệt được mặt tích cực hay tiêu cực.
4.2 Thiết lập dàn ý
a. Mở bài: Giới thiệu hiện tượng đời sống phải nghị luận.
b. Thân bài
- Luận điểm 1: giải thích sơ lược hiện tượng đời sống; làm rõ những hình ảnh, từ ngữ, khái niệm
trong đề bài.
- Luận điểm 2: nêu rõ thực trạng các biểu hiện và ảnh hưởng của hiện tượng đời sống.
+ Thực tế vấn đề đang diễn ra như thế nào, có ảnh hưởng ra sao đối với đời sống, thái độ của xã
hội đối với vấn đề.
+ Chú ý liên hệ với thực tế địa phương để đưa ra những dẫn chứng sắc bén, thuyết phục từ đó làm
nổi bật tính cấp thiết phải giải quyết vấn đề.
- Luận điểm 3: lý giải nguyên nhân dẫn đến hiện tượng đời sống, đưa ra các nguyên nhân nảy sinh
vấn đề, các nguyên nhân từ chủ quan, khách quan, do tự nhiên, do con người. Nguyên nhân nảy
sinh vấn đề để đề xuất phương hướng giải quyết trước mắt, lâu dài.
- Luận điểm 4 đề xuất giải pháp để giải quyết hiện tượng đời sống. Chú ý chỉ rõ những việc cần
làm, cách thức thực hiện, đòi hỏi sự phối hợp với những lực lượng nào).
c. Kết bài
- Khái quát lại vấn đề đang nghị luận.
- Thái độ của bản thân về hiện tượng đời sống đang nghị luận.
III. CÔNG THỨC VIẾT MỞ BÀI TRONG VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI
5

Đối với học sinh, một trong những phần các em thường bối rối khi viết văn nghị luận là phần
mở bài. Tuy đây không phải là phần trọng tâm của bài văn nhưng nó là phần không thể thiếu, góp
phần làm nổi bật vấn đề. Nhiều em học sinh còn lúng túng, mất khá nhiều thời gian cho phần này.
Sau đây là hướng dẫn một số “mẹo vặt ” để viết mở bài.
Phần mở bài trong văn nghị luận là phần đặt vấn đề, thông thường có hai cách:
– Trực tiếp: Là cách đi thẳng vào vấn đề cần nghị luận. Nghĩa là sau khi đã tìm hiểu đề và tìm
được vấn đề trọng tâm của bài nghị luận, ta nêu thẳng vấn đề đó ra bằng một luận điểm rõ ràng.
Tuy nhiên khi mở bài trực tiếp, ta cũng phải trình bày cho đủ ý, không nói thiếu nhưng cũng
không nên nói hết nội dung, phải đáp ứng đủ các yêu cầu của một phần mở bài đúng mực trong
nhà trường. Đặt vấn đề theo cách trực tiếp dễ làm, nhanh gọn, tự nhiên, dễ tiếp nhận, tuy nhiên
thường khô khan, cứng nhắc, thiếu hấp dẫn cho bài viết.
Nếu đề bài yêu cầu nghị luận về tác phẩm thì mở bài phải giới thiệu được tên tác giả, tên tác
phẩm, trích dẫn khổ thơ, hoặc giới thiệu vấn đề nghị luận.
– Gián tiếp: Với cách này người viết phải dẫn dắt vào đề bằng cách nêu lên những ý có liên quan
đến luận đề (vấn đề cần nghị luận) để gây sự chú ý cho người đọc sau đó mới bắt sang luận đề.
Mở bài theo cách này tạo được sự uyển chuyển, linh hoạt cho bài viết, hấp dẫn người đọc, tuy
nhiên kiểu mở bài này dễ dẫn đến sự lan man, lạc đề cho bài viết.
Những bạn học yếu nên mở bài theo cách thứ nhất (không phải nghĩ nhiều, nhưng không được
điểm giỏi)
* Ví dụ minh họa
Đề bài : Bàn về quan niệm sống.
– Mở bài trực tiếp: Trong cuộc sống mỗi người đều có quan niệm sống riêng. Có người chỉ sống
vì tiền tài danh vọng mà quên đi giá trị đích thực của cuộc sống. Quan niệm sống tốt là sự hài hòa
giữa danh vọng, tiền bạc với các mối quan hệ và giá trị của con người với thiên nhiên, không bị
chi phối bởi vật chất, sống hết mình, làm việc hết mình. (Bài viết của học sinh)
- Mở bài gián tiếp: Nhà văn Pháp Đ.Đi-đơ-rô từng quan niệm “ Nếu không có mục đích, anh
không làm được gì cả. Anh cũng không làm được gì vĩ đại nếu như mục đích bình thường. Đây là
quan niệm đúng và rất phù hợp với chúng ta. Trong cuộc sống mỗi người đều có một lí tưởng
sống riêng để tự vươn tới, tự hoàn thiện và phát triển bản thân. Bất kì ai cũng cần tự tạo cho mình
một lí tưởng và có lòng quyết tâm theo lí tưởng ấy ”. (Bài viết của học sinh)
Đối với nghị luận văn học, các em cũng làm tương tự.
IV. ĐỂ CÓ MỘT MỞ BÀI HẤP DẪN CHO BÀI VĂN NLXH
Để bắt tay vào viết một bài văn, dù là nghị luận văn học hay nghị luận xã hội, thì phần khó
khăn nhất có lẽ là phần mở bài. Bởi vì đây là phần đề cập đến vấn đề mà đề yêu cầu, phần bắt đầu
cho một loạt các phân tích, diễn giải sau đó, phần quyết định đến sự hấp dẫn của bài văn đối với
người đọc. Thế nên, có khi phải mất đến nửa tiếng đồng hồ để suy nghĩ cách vào vấn đề cho hay,
cho đúng trọng tâm để không bị lạc đề.
Vậy làm sao để có một mở bài cho văn nghị luận xã hội thật hay, thật cuốn hút, thì các bạn
hãy cùng tham khảo những cách sau đây nhé!
 
Để viết một mở bài đúng, trước hết phải xác định vấn đề được nêu ở đề bài, là tác giả hay
tác phẩm, là yêu cầu về nội dung hay hình thức, là đề đóng hay đề mở, là nghị luận xã hội hay
nghị luận văn học. Sau khi xác định đúng vấn đề, phải có những kiến thức nền tảng cơ bản và
khái quát nhất để viết mở bài.
6

Để viết mở bài hay, phải đọc nhiều, vận dụng các cách diễn đạt mượt mà, bóng bẩy đã học
được từ các tài liệu tham khảo. Để mở bài mượt mà hơn, lưu ý nên viết các câu dài, câu ghép, câu
phức nhiều thành phần và tăng cường sử dụng các tính từ miêu tả, biểu cảm.
Như các bạn đều thấy, đề văn nghị luận xã hội rất được quan tâm vì độ bao rộng của nó.
Đề văn nghị luận xã hội thường chia làm hai loại chính là nghị luận xã hội về một tư tưởng đạo lý
và nghị luân xã hội về một hiện tượng đời sống. Trước tiên đọc một đề văn, bạn phải xác định rõ
ràng kiểu đề đề có cách mở bài phù hợp. Đối với bạn nào diễn đạt chưa thật hay, hoặc chưa có sự
linh hoạt trong việc sự dụng câu từ thì những cách làm theo quy tắc đôi khi lại là vị cứu tinh suất
sắc đấy.
 
Có thể áp dụng các cách sau đây để mở bài:
 
1. Cách một, là mở bài theo cách nêu mục đích. Với mình đây là một cách khá phổ biến và
áp dụng được rất nhiều loại đề đấy. Khi đọc một đề văn lên bạn hãy nghĩ đến ý nghĩa của nó, công
dụng của nó và chỉ cần thêm những cụm từ chỉ mục đích vào.
 
* Ví dụ với đề bài: “Trên con đường thành công không có dấu chân kẻ lười biếng”. Hãy
trình bày suy nghĩ của anh chị trong câu nói trên.
 
Câu nói này có ý nghĩa khuyên mỗi người học phải biết chăm chỉ, rèn luyện thì mới thành
công. Ta chỉ cần chú ý tới nội dung nhằm khích lệ mỗi người phải biết siêng năng, chăm chỉ rèn
luyện để tìm kiếm những thành công trong cuộc sống:
 
“Ai đó đã nói rằng “Trên con đường thành công…”. Câu nói ấy đã để lại trong long
mỗi người nhiều suy nghĩ sâu sắc” -  Cách làm này rất nhanh và dễ; tuy nhiên không phải dạng
đề nào cũng áp dụng được. Với những câu khẩu hiệu như “tiền tài và hạnh phúc”… thì mở bài
theo cách này khó mà thuyết phục người đọc.
 2. Cách hai, bạn có thể dẫn dắt bằng một vấn đề trái ngược với vấn đề nghị luận. Đây là một
trong nhưng cách mở bài ấn tượng người đọc. Để sử dụng cách này, mình sẽ nói một điều gì đó
nhiều người công nhận, nhưng  điều đó lại trái ngược lại vấn đề đề bài đặt ra.
 * Ví dụ đề bài “Thử thách của cuộc đời không phải là dám chết mà là dám sống”. Suy nghĩ của
bản thân em về vấn đề trên.
 
Trong cuộc sống dường như cái chết kết thúc cuộc đời vốn là cái thứ gì đó thật đáng sợ.
Người ta coi cái chết như một thử thách đáng gờm mà không phải ai cũng dám đối mặt. Ấy thế mà
có ý kiến cho rằng “Thử thách của cuộc đời không phải là dám chết mà là dám sống”. Tưởng như
sai lầm, những suy nghĩ thấu đáo, câu nói ấy lại thật ý nghĩa và sâu sắc.
3. Cách ba, bạn nên dẫn dắt vấn đề bằng cách kể lại một câu chuyện liên quan đến vấn đề
nghị luận. Cách này tức là bạn kể một câu chuyện sau đó hướng tới vấn đề. Tuy nhiên cách này
không phải lúc nào cũng dùng được vì có nhiều bạn thất bại trong cách dẫn dắt câu chuyện, kể quá
lan man, dài dòng không thoát ý, không tập turng vào vấn đề. Mình có lời khuyên là hãy dành
cách kể chuyện này khi nhớ câu chuyện nào thật đắt, hay và phù hợp với vấn đề cần nghị luận.
V Tuyển tập các bài văn nghị luận về vấn đề xã hội
Tuyển tập các bài văn nghị luận về vấn đề xã hội của các đề văn về nghị luận xã hội thường gặp trong các đề
kiểm tra, đề thi cuối kì hay đề thi THPT các em học sinh cần ghi nhớ để đạt điểm cao.

TÓM TẮT BÀI VIẾT:



1. Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí xã hội
2. Nghị luận xã hội về một hiện tượng, vấn đề trong đời sống
7



3. Nghị luận về một vấn đề xã hội đặt ra trong tác phẩm văn học
    Tuyển tập các bài văn nghị luận về vấn đề xã hội cho các đề văn nghị luận xã hội hay gặp được
Đọc tài liệu tổng hợp dưới đây, nhằm giúp các em học sinh hiểu thêm về những vấn đề của xã hội
từ xưa tới nay và những vấn đề xã hội nổi cộm mới xuất hiện trong thời gian ngắn vừa qua giúp
các em học sinh không bị bất ngờ trước các câu hỏi của đề kiểm tra, đề thi Văn lớp 12 và đề thi
THPT quốc gia có thể sẽ được đưa ra.
I. NGHỊ LUẬN VỀ MỘT TƯ TƯỞNG, ĐẠO LÍ XÃ HỘI
- Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí là bàn về một vấn đề thuộc tư tưởng, đạo đức, lối sống, nhân
cách… của con người
- Dạng đề này thường lấy một câu danh ngôn, một nhận định, một đanh giá nào đó để yêu cầu
người viết bàn luận
- Nhận dạng đề:
Dạng đề nghị luận về một tư tưởng, đạo lí thường bàn về các vấn đề:
  + Quan niệm về cuộc sống, lí tưởng sống, thái độ sống. Dạng đề này khá phổ biến.
Ví dụ:


"Chết trong còn hơn sống đục"



Lí tưởng là ngọn đèn chỉ đường. Không có lí tưởng thì không có phương hướng kiên định, mà
không có phương hướng thì không có cuộc sống (Lép Tôn-xtôi)



Biết tự hào về bản thân là cần thiết nhưng biết xấu hổ còn quan trọng hơn  (Đề thi tuyển sinh
Đại học, Khối C, năm 2011)



Như một thứ a-xít vô hình, thói vô trách nhiệm ở mỗi cá nhân có thể ăn mòn cả một xã hội (Đề
thi tuyển sinh Đại học, Khối C, năm 2010)



Đừng cố gắng trở thành người nổi tiếng mà trước hết hãy là người có ích  (Đề thi tuyển Đại
học, Khối D, năm 2011)



Đạo đức giả là một căn bệnh chết người luôn nấp sau bộ mặt hào nhoáng (Đề thi tuyển sinh
Đại học, Khối D, năm 2010)



Một người đã đánh mất niềm tin vào bản thân thì chắc chắn còn đánh mất thêm nhiều thứ quý

giá khác nữa (Đề thi tuyển sinh Đại học, Khối D, năm 2009).
  + Quan niệm về tốt – xấu, thiện – ác, chính nghĩa – gian tà, vị tha – ích kỉ…Ví dụ: Đừng thấy
việc thiện nhỏ mà không làm, đừng thấy điều ác nhỏ mà làm.
Nghị luận về sự im lặng đáng sợ của người tốt
+ Các quan hệ xã hội, tình đồng loại, tình cốt nhục, tình bạn, tình yêu…
Ví dụ:
Nghị luận về câu ca dao:
Một cây là chẳng nên non
Ba cây chụm lại nên hòn núi cao.
Bạn là người đến với ta khi mọi người đã bỏ ta đi
Nghị luận về ý nghĩa của tình yêu thương trong cuộc sống
8

+ Các hành động hoặc cách ứng xử (phổ biến hơn cả): tích cực – tiêu cực, ý thức – vô ý thức, có
văn hoá – vô văn hoá…
Ví dụ:
Nghị luận về câu ca dao:
Lời nói chẳng mất tiền mua
Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau
Kẻ cơ hội thì nôn nóng tạo ra thành tích, người chân chính thì kiên nhẫn lập nên thành tựu
(Đề thi tuyển sinh Đại học, Khối C, năm 2012)
Ngưỡng mộ thần tượng là một nét đẹp văn hoá, nhưng mê muội thần tượng là một thảm hoạ
(Đề thi tuyển sinh Đại học, Khối D, năm 2012)
II. NGHỊ LUẬN XÃ HỘI VỀ MỘT HIỆN TƯỢNG, VẤN ĐỀ TRONG ĐỜI SỐNG
Dạng đề này thường nêu lên một hiện tượng, một vấn đề có tính chất thời sự, được mọi người
(trong nước, ngoài nước) quan tâm. Có thể tham khảo lại cách làm cơ bản một đề bài nghị luận về
một hiện tượng đời sống trong mục soạn bài Nghị luận về một hiện tượng đời sống  đã học trong
chương trình Văn 12.
Ví dụ:
Viết một bài văn nghị luận với chủ đề “Bảo vệ thiên nhiên”
Viết một bài văn nghị luận với chủ đề “Bảo vệ môi trường sống
Viết một bài văn nghị luận với chủ đề về “Sự thờ ơ với cái xấu, cái ác trong cuộc sống”
Viết một bài văn nghị luận với chủ đề về “Thói vô trách nhiệm trước cuộc sống”
Quan niệm của anh/chị về “Người sành điệu”
Viết một bài văn nghị luận với chủ đề “Nghề nghiệp và cuộc sống”
Viết bài văn nghị luận về "tác hại của rượu bia và tai nạn giao thông"
III. NGHỊ LUẬN VỀ MỘT VẤN ĐỀ XÃ HỘI ĐẶT RA TRONG TÁC PHẨM VĂN HỌC
Dạng đề này từ một tác phẩm văn học, yêu cầu bàn về một vấn đề mang ý nghĩa xã hội nào đó gợi
lên từ tác phẩm ấy.
Ví dụ:
Từ truyện ngắn Chí Phèo của Nam Cao, anh/chị có suy nghi gì về vấn đề định kiến đối với những
người có lầm lạc trong cuộc sống?
Từ cuộc đời các nhân vật phụ nữ. Trong hai tác phẩm Vợ chồng A Phủ của Tô Hoài và Vợ nhặt
của Kim Lân, anh/chị hãy phát biểu suy nghi của mình về số phận của người phụ nữ xưa và nay.
Qua bài thơ Từ ấy của Tố Hữu, anh/chị có suy nghĩ gì về vấn đề lí tưởng trong cuộc sống?
* Lưu ý: Có khi vấn đề nêu ra vừa có ý nghĩa của một tư tưởng, đạo lí, vừa có ý nghĩa của một
hiện tượng, sự kiện trong đời sống. Đề thi thường là những vấn đề tư tưởng, đạo lí có ý nghĩa thời
sự, thiết thực đối với cuộc sống đương thời.
- Ví dụ 1: Ngưỡng mộ thần tượng là một nét đẹp văn hoá, nhưng mê muội thần tượng là một thảm
hoạ ( Đề thi tuyển sinh Đại học, Khối D, năm 2012)
+ Ý nghĩa tư tưởng, đạo lí: Nét đẹp văn hoá trong lối sống của con người.
+ Ý nghĩa một hiện tượng, sự kiện trong đời sống: Tình trạng sùng bái thần tượng nhiều khi tới
mức thái quá, cực đoan khá phổ biến trong một số người, nhất là lớp trẻ hiện nay
- Ví dụ 2: Như một thứ a-xít vô hình, thói vô trách nhiệm ở mỗi cá nhân có thể ăn mòn cả một xã
hội (Đề thi tuyển sinh Đại học, Khối C, năm 2010)
+ Ý nghĩa tư tưởng đạo lí: Thói vô trách nhiệm là mối nguy hại đối với xã hội
9

+ Ý nghĩa một hiện tượng, sự kiện trong đời sống: Hiện tượng vô trách nhiệm khá phổ biến ở
nhiều người hiện nay.
* Cách nêu vấn đề của đề thi thường gặp
- Trích dẫn một câu nói, một nhận định…
- Nêu trực tiếp một vấn đề
- Nêu một câu chuyện, một tác phẩm…
Trên đây là nội dung tổng hợp các đề văn nghị luận xã hội cùng các bài văn nghị luận về vấn đề
xã hội được chia theo các chủ đề chính và các chủ đề thường gặp, các em học sinh từ đó tham
khảo, vận dụng để có bài văn nghị luận hay nhất, đạt điểm cao trong các bài kiểm tra, bài thi văn
lớp 12, thi THPT sắp tới.
DOCTAILIEU.COM
1. Vấn đề xã hội nóng nhất hiện nay : bạo lực học đường
Theo chia sẻ của những chuyên gia giáo dục, đây là vấn đề học đường đang được quan tâm
nhất hiện nay. Chỉ cần seach “bạo lực học đường” trên google, công cụ tìm kiếm sẽ cho ra hơn
2000 kết quả liên quan đến vấn đề này. Con số này cho thấy độ “ nóng” cũng như tính nghiêm
trọng của thực trạng này trong đời sống xã hội hiện nay.
Thực tế, những vụ bạo lực học đường được chia sẻ thường xuyên trên những phương
tiện tin tức và thông tin đại chúng. Các vụ việc học sin đánh nhau trong và ngoài nhà trường ngày
càng phổ biến và tính chất nguy hiểm ngày càng cao.Bên cạnh đó, những hành vi bạo lực không
chỉ xảy ra giữa học sinh với học sinh mà hiện tượng này còn xuất hiện giữa giáo viên và học sinh.
Tình trạng này khiến chúng ta phải nhìn nhận lại vấn đề đạo đức trong nhà trường hiện nay.
Những hành vi bạo lực học đường gây nhiều hệ lụy nghiêm trọng, đăc biệt là ám ảnh tinh thần của
đối tượng bị hại. Hành vi này cũng ảnh hưởng đến thái độ học tập của học sinh, thầy cô cũng như
hoạt động giáo dục của nhà trường nói riêng.
2. Những vấn đề nóng hiện nay: Tình yêu tuổi học trò
Nếu như trước đây, tính yêu học trò được xem là thứ tình cảm trong sáng và ngây thơ thì
hiện nay, tình yêu học trò không còn giữ đúng bản chất của nó. Đây không còn là những rung
động đầu đời bồng bột mà còn là trào lưu của giới trẻ hiện nay. Cùng với sự phát triển của mạng
internet, học sinh được tiếp xúc với những hình ảnh và thông tin đa chiều từ mạng xã hội, dẫn đến
tình trạng đi quá giới hạn, gây ảnh hưởng đến học hành, sức khỏe cũng như đời sống tinh thần cho
các em.
Thực tế, theo những tin tức chia sẻ trên những trang báo điện tử như vietnamnet.vn, đã có
rất nhiều học sinh nữ phải nghỉ học vì mang thai ngoài ý muốn hay đến những bệnh viện và trung
tâm y tế để “giải quyết hậu quả”. Điều này cho thấy diễn biến phức tạp và mức độ trầm trọng của
tình yêu học trò hiện nay. Đây cũng là một vấn đề cần được quan tâm. Đồng thời, cần triển khai
và thực hiện công tác giáo dục giới tính trong nhà trường, giúp học sinh nắm bắt được những kiến
thức sức khỏe- giới tính.
3. Vấn đề xã hội được quan tâm nhất hiện nay: Vấn đề trầm cảm
Đây cũng là một vấn đề nan giải trong nhà trường hiện nay. Trầm cảm là hiện tượng học sinh cảm
thấy mệt mỏi và chán nản, không có hứng thú học tập cũng như giao tiếp bạ bè và xúc tiến những
mối quan hệ xã hội. Hiện tượng trầm cảm của học sinh ngày càng có diễn biến phức tạp, thậm chí,
có những học sinh vì vượt quá sức chịu đựng của bản thân đã dẫn tới tự tử hay nhiều hệ lụy đáng
tiếc khác.
10

Nguyên nhân của thực trạng này là do cha mẹ và gia đình thiếu quan tâm hay gây ra những áp lực
và tổn thương vêc mặt tâm lý cho các em. Đó cũng là do áp lực học tập, mỗi quan hệ không tốt
giữa thầy cô và bạn cùng lớp.. Ngoài ra thì đó cũng do nguyên nhân xã hội  hay tâm sinh lý của trẻ
phát triển không bình thường.
4. Vấn đề nóng hiện nay: Vấn đề phòng chống tệ nạn xã hội trong học đường
Hiện nay, tệ nạn học đường xuất hiện ngày càng nhiều và phổ biến, đem đến nhiều ảnh
hưởng đến học sinh, gia đình và xã hội nói chung. Chính vì thế, những chuyên gia giáo dục co
rằng, ngành giáo dục cần tăng cường công tác giáo dục toàn diện cũng như quản lý học sinh, đảm
bảo an ninh trật tự trong trường học và phòng chống tệ nạn xã hội.
Nhức nhối vấn đề đạo đức nghề nghiệp
III. Vấn đề của những vấn đề – sự lệch lạc về giá trị: giả dối được coi là bình thường
Ẩn giấu bên trong và xuyên tất cả những vấn đề nói trên là sự lệch lạc về giá trị. Có thể nói
bản chất của những hiện tượng có vấn đề về mặt văn hóa đó là sự lệch lạc, méo mó về giá trị.
Hiện tượng lệch lạc về giá trị lâu nay đã được báo chí nói nhiều và thực sự ngày càng phổ biến
trong đời sống văn hóa. Nhưng điều đáng nói là, gần đây sự lệch lạc này dường như dần đã thành
quen, trở thành bình thường, ít gây khó chịu như những năm trước.
Chẳng hạn, những hành vi phản cảm, thời thượng, lố bịch của giới Showbiz được báo mạng
và thậm chí cả TV quảng bá hàng ngày, lớp trẻ mới lớn tưởng đó là chân giá trị[6]. Khá nhiều
danh hiệu hão được tiếp tay bởi các cơ quan có trách nhiệm, kể cả nhân danh UNESCO. Tạp chí
khoa học gần đây không hẳn là nơi công bố nh...